Αναθεώρηση της αναθεώρησης;
Δημήτρης ΣαρρήςΜετά τη διαφαινόμενη αποτυχία του αναθεωρητικού εγχειρήματος της παρούσας κυβέρνησης πολλοί έσπευσαν να δηλώσουν τη θλίψη τους για την ταλαιπωρία που υπέστη το Σύνταγμα από την αναθεωρητική σαπουνόφουσκα, ενώ άλλοι έθεσαν το ζήτημα της αλλαγής της ίδιας της αναθεωρητικής διαδικασίας.
Ως προς το πρώτο, πιστεύω ακριβώς το αντίθετο: η αποτυχία αυτή προστάτευσε το Σύνταγμα. Το προστάτευσε από το επιπόλαιο “άνοιγμα” ορισμένων διατάξεών του στην προοπτική αλλαγής τους από την επόμενη Βουλή, με το ουσιαστικό τους περιεχόμενο επικίνδυνα εκτεθειμένο στην όποια κομματική συγκυρία.
Ως προς το δεύτερο (το οποίο έχει σχέση και με το πρώτο): Η αναθεωρητική διαδικασία, έτσι όπως έχει καταστρωθεί στο άρθρο 110 του Συντάγματος, έχει ένα βασικό αρνητικό χαρακτηριστικό. Όχι την ίδια την ύπαρξη περιορισμών, διαδικαστικών και ουσιαστικών, κατά την εξέλιξή της. Αυτοί καλώς υπάρχουν, καθώς επιχειρούν να διασφαλίσουν (θα δούμε αν επιτυχώς ή μη) ότι ο Θεμελιώδης Νόμος θα μένει αλώβητος από καιροσκοπικά παιχνίδια (επικοινωνιακά και θεσμικά) μονοκομματικών κυβερνήσεων και θα συμπυκνώνει “οικουμενικές” πολιτικές θέσεις πάνω στα δομικά χαρακτηριστικά της οργανωμένης Πολιτείας. Το αρνητικό εντοπίζεται στην επιλογή των περιορισμών αυτών και στον τρόπο που λειτουργούν.
Κατά τις δύο φάσεις της αναθεώρησης (θέση από την πρώτη Βουλή συγκεκριμένων διατάξεων υπό καθεστώς αναθεώρησης – διαμόρφωση του περιεχομένου τους από τη δεύτερη, “αναθεωρητική” Βουλή) αρκεί να συγκεντρωθεί η αυξημένη πλειοψηφία των 180 βουλευτών σε μια από τις φάσεις αυτές και όχι απαραιτήτως στη δεύτερη (αυτήν που είναι κρίσιμη για την κανονιστική εκφορά της νέας διάταξης). Μπορεί, όμως, να συμβαίνει το εξής: Δύο μεγάλα κόμματα να συμφωνούν απόλυτα για την ανάγκη αναθεώρησης μιας διάταξης, αλλά να διαφωνούν κάθετα ως προς το περιεχόμενο που πρέπει να λάβει. Μοιραία, το αν το καθένα από τα συγκεκριμένα κόμματα θα ψηφίσει υπέρ της αναθεώρησης της διάταξης στην πρώτη Βουλή συναρτάται με την πιθανότητα να κερδίσει στις εκλογές. Τούτο διότι, εφόσον η διάταξη «προταθεί» για αναθεώρηση με άνω των 180 ψήφους, το κόμμα που θα συγκεντρώσει την απλή πλειοψηφία κατά τις εκλογές που θα ακολουθήσουν θα διαμορφώσει ελεύθερα, κατά τη μονοδιάστατη και ουδόλως συναινετική δική του θεώρηση, το περιεχόμενο της νέας συνταγματικής διάταξης.
Η παραπάνω στρέβλωση – η οποία εμπλέκει το Σύνταγμα στις κομματικές σκοπιμότητες αλλά και το εκθέτει στον κίνδυνο του κανονιστικού προσδιορισμού του από μια απλή πλειοψηφία (με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το θεσμικό κύρος του και τη διαχρονική αντοχή του) – επιβάλλει να αλλάξει η διαδικασία αναθεώρησης, έτσι ώστε να ισχύει η υποχρέωση συγκέντρωσης αυξημένης πλειοψηφίας (180 ψήφων) κατεξοχήν στη δεύτερη φάση της διαδικασίας, στην αναθεωρητική Βουλή, αυτήν που διαμορφώνει το τελικό περιεχόμενο των αναθεωρούμενων διατάξεων. Περαιτέρω, η διατήρηση της ανάγκης συγκέντρωσης 180 ψήφων και κατά την πρώτη φάση, θα προφύλασσε το Σύνταγμα από επαναλαμβανόμενες «άσφαιρες» πρωτοβουλίες αναθεώρησης, οι οποίες θα εκφύλιζαν τον δημόσιο διάλογο για τον Κανονιστικό Χάρτη στο επίπεδο ενός μικροπολιτικού πυροτεχνήματος.
Με άλλα λόγια: πιστεύω στην αναγκαιότητα διασφάλισης και ενίσχυσης του συναινετικού-διακομματικού χαρακτήρα κάθε συνταγματικής αναθεώρησης. Έτσι το Σύνταγμα θα γίνει πιο ανθεκτικό στο χρόνο (όπως πρέπει να είναι), οι διατάξεις του, αποτελώντας τις συνισταμένες διαφορετικών πολιτικών απόψεων, θα γίνουν πιο ελλειπτικές και λιγότερο φλύαρες (όπως πρέπει να είναι), ανοιχτές σε μια ευέλικτη εφαρμογή τους από την εκάστοτε κυβέρνηση, υπό το άγρυπνο βλέμμα του ελέγχου αντισυνταγματικότητας από μέρους των δικαστηρίων, ενώ το πολιτικό σύστημα θα αποστεί επιτέλους από αυτό το πεδίο κενής. ψευδοσυνταγματικής ρητορείας, στο οποίο οψίμως διέπρεψε, κερδίζοντας σε ουσία.
10 σχόλια στο “Αναθεώρηση της αναθεώρησης;”
Πολύ καλή ανάλυση — συμφωνώ απόλυτα. Μη έχοντας παρακολουθήσει από κοντά τις τελευταίες εξελίξεις, έχω δυο απορίες σχετικά με την τελευταία κίνηση του Γ.Α.Π:
- γιατί προτίμησε μια τόσο θεατρική έξοδο απ’ τη διαδικασία, τη στιγμή που θα μπορούσε εξ’ αρχής να πει “συμμετέχω αλλά δεν υπερψηφίζω, γιατί είναι ανεύθυνο να δίνεται λευκή επιταγή στην επόμενη κυβέρνηση, όποια κι αν είναι αυτή”
- γιατί δηλώνει σήμερα ότι η επόμενη βουλή δε θα είναι αναθεωρητική; έχει τη δυνατότητα να μπλοκάρει τη διαδικασία από τώρα, ή απλά δεσμεύεται για τη στάση του στην επόμενη βουλή;
Υποτίθεται ότι την κίνησή του υπαγόρευσε η στάση της κυβερνητικής παράταξης κατά τις ψηφοφορίες στην Επιτροπή Αναθεώρησης – όπου πράγματι υπήρξαν ορισμένες μεθοδεύσεις πανικού, όταν δεν τους βγήκαν τα “κουκιά” όπως ήθελαν. Η αποχώρησή του είναι μια έντονη (θεατρική, όπως είπες) κίνηση αποδοκιμασίας, που αποσκοπεί να αφαιρέσει από την αναθεωρητική διαδικασία την εφεξής εγκυρότητά της στα μάτια της κοινής γνώμης. Παράλληλα συνιστά και κομματικό ελιγμό (στην ανάλυση του οποίου δεν θα ήθελα να υπεισέλθω).
Η επόμενη Βουλή θα είναι “αναθεωρητική”, εφόσον ολοκληρωθεί η διαδικασία της αναθεώρησης που αναλογεί στην παρούσα Βουλή. Στην ουσία η δήλωση τού Γ.Α.Π. προδικάζει ότι το κόμμα του θα καταψηφίσει κάθε αναθεωρητική πρόταση.
Κανείς πάντως δεν εμποδίζει τη Ν.Δ. να συνεχίσει, και με 151 ψήφους να στείλει όποια άρθρα θέλει στην επόμενη Βουλή για αναθεώρηση, σωστά; Οπότε ο ΓΑΠ προδικάζει ότι το ΠΑΣΟΚ θα καταψηφίσει τα πάντα στην επόμενη Βουλή; Στην οποία μπορεί να έχει την πλειοψηφία και το πάνω χέρι στη διαμόρφωση των προς αναθεώρηση άρθρων;; Εξακολουθεί να μη βγάζει νόημα όλο αυτό.
Αυτό θα κάνει η Ν.Δ.. Οπότε μένει περιθώριο για συναίνεση στην επόμενη Βουλή, εάν ως τότε κάτι αλλάξει στη στάση του ΠΑ.ΣΟ.Κ..
Πάντως, ακόμα και πλειοψηφία να διαθέτει το ΠΑΣΟΚ, ουδόλως θα έχει το “πάνω χέρι” στη διαμόρφωση των νέων άρθρων. Εκτός αν έχει πάνω από 180 βουλευτές (είπαμε να το τραβήξουμε το σενάριο, αλλά παραπάει
).
Ο ΓΑΠ ακύρωσε (ή επιχειρεί να ακυρώσει) ένα επικοινωνιακό χαρτί της κυβέρνησης, την αναθεωρητική μεταρρύθμιση, η οποία θα ήταν “σημαία” της τελευταίας κατά την προεκλογική περίοδο. Από ευρύτερη θεσμική πρωτοβουλία τη μετατρέπει (ή επιχειρεί να τη μετατρέψει) σε κυβερνητικό πυροτέχνημα. Παράλληλα, φαίνεται να βγαίνει από μια εσωκομματικά δύσκολη θέση, η οποία χαρακτηριζόταν από αντικρουόμενες απόψεις για τα υπό αναθεώρηση άρθρα και από την αμφισβήτηση των επιλογών της ηγεσίας πάνω σε κάποια από αυτά (πχ άρθρο 16) – ενδεχομένως με διαφαινόμενο κακό αντίκτυπο στην κομματική βάση.
ωραια, ας πουμε οτι εμενα με ενδιαφερει μονο το καλο της χωρας. Τι νοημα ειχε το επικοινωνιακο παιχνιδι του ΓΑΠ και γιατι θα πρεπει να τον θεωρω σοβαρο ατομο με τα παιχνιδακια αυτα τωρα οταν εδω και 10 χρονια τουλαχιστον ειναι υπερ της αναθεωρησης του 16?
Μερικα θεματα δεν κανουν για μικροπολιτικο παιχνιδι, το Συνταγμα μας πρεπει να αναθεωρηθει πολλαπλα και οσο πιο ξεκαθαρα το εξηγουν τα μεγαλα κομματα στους ψηφοφορους τους, τοσο το καλυτερο.
Ορθότατη η ανάλυση όσον αφορά τις αδυναμίες της αναθεωρητικής διαδικασίας, καθώς και την τρέχουσα πολιτική κατάσταση που διαμορφώθηκε γύρω από την προτεινόμενη αναθεώρηση. Δυστυχώς, κάθε κυβέρνηση που θέλει να επιδείξει μεταρρυθμιστικό έργο αποφασίζει να ασχοληθεί με το Σύνταγμα. Με τον τρόπο αυτό το Σύνταγμα όντως γίνεται μέρος του μικροπολιτικού παιχνιδιού της επικαιρότητας και χάνει τη δυνατότητά του να αναφέρεται στον “μακρύ ιστορικό χρόνο” που λέει και ο Βενιζέλος.
Προφανώς, λοιπόν, διαφωνώ με τη λογική οτι το Σύνταγμά μας πρέπει να αναθεωρηθεί πολλαπλά. Όλη η συμβολική αξία του Συντάγματος έγκειται στον αυστηρό του χαρακτήρα (δηλαδή στα διαδικαστικούς και ουσιαστικούς περιορισμούς που τίθενται για την αναθεώρησή του) που του επιτρέπει να υπερβαίνει τα στενά όρια του πολιτικού ορίζοντα κάθε εποχής και να αποτελεί σημείο αναφοράς για τις αξίες που ενσωματώνει το κείμενό του.
Κανονικά τώρα απαιτείται συναίνεση όλου του πολιτικού κόσμου στο να αφήσουμε το Σϋνταγμα ήσυχο για μια τουλάχιστον δεκαετία ακόμη, μέχρι να εμπεδωθούν οι αλλαγές που επέφερε η πρόσφατη, σαρωτική αναθεώρηση. Θεωρώ απίθανο να επήλθε τέτοια δραματική αλλαγή στην κοινωνική πραγματικότητα τα τελευταία πέντε χρόνια που να χρειάζεται μια νέα “πολλαπλή αναθεώρηση”. Η μόνη αλλαγή που επήλθε ήταν στενώς κομματική – στην κυβέρνηση ήρθε η Ν.Δ. και στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ αναδείχθηκε ο Γ.Α.Π. Αλλά δεν είναι δυνατόν κάθε φορά που αλλάζει ηγεσία ένα κόμμα ή ανεβαίνει ένα άλλο κόμμα στην κυβέρνηση να γίνεται και μια αναθεώρηση για να δεσμεύουν οι όποιες απόψεις τους την κοινωνία στο διηνεκές. Μόνη ανεκτή κίνηση αυτή τη στιγμή θα ήταν μια “διορθωτική” αναθεώρηση που θα προσπαθούσε να εξαλείψει τις (αρκετές είναι η αλήθεια) αστοχίες της αναθεώρησης του 2001 – βλ. βασικό μέτοχο, ερμηνευτική δήλωση για τα δάση, μισθοδικείο κλπ. Αλλά ούτε αυτές είναι τέτοιες που να μην μπορούν να ξεπεραστούν στην πράξη (όπως και όντως γίνεται).
Όσον αφορά τις προτεινόμενες ρυθμίσεις, θα μπορούσα να προσθέσω την πρόβλεψη για δημοψήφισμα επί των αναθεωρητέων διατάξεων που θα περαίωνε την όλη διαδικασία. Ωστόσο, η διάταξη του άρθρου 110 του Συντάγματος που ρυθμίζει τη διαδικασία αναθεώρησης είναι, κατά την μάλλον κρατούσα γνώμη, μη αναθεωρητέα η ίδια, προκειμένου ακριβώς να διαφυλαχθεί ο αυστηρός χαρακτήρας του Συντάγματος και κατά συνέπεια μια αναθεώρηση της αναθεώρησης δύσκολα μπορεί να γίνει δεκτή μέσα στο παρόν συνταγματικό πλαίσιο.
Έχει υποστηριχθεί (Βενιζέλος σε ανύποπτο χρόνο – Μαθήματα Συνταγματικού Δικαίου I, εκδόσεις Παρατηρητής) ότι επιτρέπεται αναθεώρηση του 110, όσο δεν θίγονται οι ουσιαστικοί περιορισμοί του (ο κατάλογος των μη αναθεωρήσιμων διατάξεων) και όσο διατηρούνται τα δομικά χαρακτηριστικά του, αυτά που προσδίδουν στο Σύνταγμά μας τον χαρακτήρα του “αυστηρού” Συντάγματος: απόφαση της Βουλής με αυξημένη πλειοψηφία, παρεμβολή του εκλογικού σώματος, προθεσμία ώριμου χρόνου.
Προσωπικά συμφωνώ με αυτήν τη θέση.
Δε θα διαφωνήσω ως προς το οτι υπάρχει αντίθετη (και πιθανώς ορθότερη) άποψη. Άλλωστε κι εγώ είπα οτι είναι η μάλλον κρατούσα γνώμη. Και σε κάθε περίπτωση, εφόσον υπάρξει ευρεία συναίνεση περί της ανάγκης αναθεώρησης της αναθεωρητικής διαδικασίας, είναι εξαιρετικά απίθανο (και δικονομικά δύσκολο) να κριθεί από κάποιο δικαστήριο αντισυνταγματική μία συνταγματική αναθεώρηση. Το ζήτημα, λοιπόν, θα ήταν καθαρά πολιτικό και γι’ αυτό θα απαιτούνταν μια ιδιαιτέρως ευρεία συναίνεση, ώστε να μην υπάρχουν περιθώρια για κραυγές περί “συνταγματικής εκτροπής” κλπ που τραυματίζουν και τη συνταγματική διαδικασία και το επίπεδο της δημοκρατίας γενικότερα. Είδαμε άλλωστε μόλις πρόσφατα τι ευκαιρία για αντιπολιτευτική εκμετάλλευση πρόσφερε μια παρατυπία σε μια ήσσονος σημασίας ψηφοφορία στην Επιτροπή για την Αναθεώρηση. Το ερώτημα επομένως είναι αν μπορεί να διαμορφωθεί μια τέτοια συναίνεση, αν δηλαδή τα κόμματα έχουν διάθεση να εγκαταλείψουν οριστικά τα μικροπολιτικά παιχνίδια με το Σύνταγμα. Πόσο μάλλον αν προστεθεί πρόβλεψη για δημοψήφισμα, που θα επέστρεφε τρόπον τινά τη συνταγματική αρμοδιότητα στο λαό.
Συμφωνώ ότι είναι ζήτημα κυρίως πολιτικό και αφορά στη διαμόρφωση μιας ευρείας σχετικής συναίνεσης.
Ωστόσο, με τα ήδη υπάρχοντα δείγματα γραφής, δεν είμαι πολύ αισιόδοξος…
ΜΠΟΥΚΟΤΑΖ ( ΣΥΓΓΝΩΜΗ ΓΙΑ ΤΟ POST )
15 Δεκεμβρίου – Κατεβάστε το γενικό για 15 λεπτά
ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ ΔΕΙΞΤΕ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΣΑΣ
ΣΤΙΣ 15 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΟΜΕΘΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΑΥΞΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΤΙΜΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΔΕΗ
15 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ ΗΜΕΡΑ ΣΑΒΒΑΤΟ ΚΑΙ ΩΡΑ 12.00 TO ΜΕΣΗΜΕΡΙ, ΓΙΑ 15 ΛΕΠΤΑ ΚΑΤΕΒΑΖΟΥΜΕ ΟΛΟΙ ΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΑΚΟΠΤΗ
ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΤΟΥΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣΟΥΜΕ!!!!
ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΤΟΙΜΟΙ ?
NEO ΙΝΚΑ
http://www.newinka.gr
http://www.newinka.wordpress.com
Σχολιάστε