Διαγγέλματα
Κωνσταντίνος ΜιχαηλίδηςΤο Σύνταγμα της Ελλάδας στην τρίτη παράγραφο του Άρθρου 44 λέει πως:
O Πρόεδρος της Δημοκρατίας σε εντελώς εξαιρετικές περιστάσεις μπορεί να απευθύνει προς το Λαό διαγγέλματα, μετά από σύμφωνη γνώμη του Προέδρου της Kυβέρνησης. Tα διαγγέλματα προσυπογράφονται από τον Πρωθυπουργό και δημοσιεύονται στην Eφημερίδα της Kυβερνήσεως.
Αρχίζω το κείμενό μου με τον ίδιο τρόπο που ξεκίνησα το προηγούμενο. Αναρωτιέμαι γιατί ο ΠτΔ είναι τόσο διακοσμητικός, ενώ το Σύνταγμά μας προβλέπει κάποιες αρμοδιότητες που ποτέ ή σχεδόν ποτέ δεν εξασκεί.
Ίσως γιατί η ρήση «σε εντελώς εξαιρετικές περιστάσεις» μπορεί να ερμηνευτεί με διάφορους τρόπους. Εξαιρετική περίπτωση μπορεί να είναι από ένα σκάνδαλο στο κοινοβούλιο ή δικαστικό σώμα μέχρι μια σύρραξη με τους γείτονες εξ Ανατολάς. Από πρόωρες εκλογές ή αλλαγή του κυβερνητικού σχηματισμού μέχρι τα πρόθυρα ενός εμφύλιου πολέμου. Από ένα απλό κοινωνικο-ηθικό θέμα μέχρι σύνθετα ζητήματα εθνικής ενότητας…
Αλήθεια, έχει κανείς γενικά αποδεκτό ορισμό για τον χαρακτηρισμό μιας εντελώς εξαιρετικής περίστασης; Στην Ελλάδα υπάρχει ο βάσιμος κίνδυνος ότι αν τα διαγγέλματα χρησιμοποιόντουσαν θα υπήρχε σοβαρή καπήλευση του θεσμού για πολιτικούς λόγους. Ο Πρόεδρος της Κυβέρνησης θα μπορούσε να απορρίπτει οποιοδήποτε διάγγελμα θα έβλαπτε δυνητικά το κυβερνών κόμμα και αντίθετα να επιτρέπει όποιο θα βοηθούσε τη διαφήμιση μιας νέας προταθείσας κυβερνητικής ρύθμισης. Ναι αλλά ξεχνάμε πως ο ΠτΔ είναι ένας άνθρωπος που θεωρητικά είναι υπεράνω κάθε πολιτικής σκοπιμότητας. Θα είχε κάποιο συμφέρον να βάλει την ουδετερότητα και υστεροφημία του σε κίνδυνο εμπλεκόμενος σε κομματικά παιχνίδια, έχοντας φτάσει στην κορυφή της πολιτικής του καριέρας;
Δεν θα έπρεπε κάπου κάπου ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας να μιλάει άμεσα στο λαό; Έστω μια φορά το χρόνο, όπως τα “State of the Union” του αμερικανού Προέδρου.
Υπάρχει περιθώριο αναθεώρησης της συγκεκριμένης παραγράφου;
6 σχόλια στο “Διαγγέλματα”
Ανέκαθεν το συγκεκριμένο άρθρο μου φαινόταν εξαιρετικά αναχρονιστικό. Να βγάλει διάγγελμα ο ΠτΔ και να γίνει τι; Να συνεγείρει τα πλήθη; Να εμπνεύσει πατριωτικό ενθουσιασμό; Να “νουθετήσει”; Διότι με τα λόγια και τα διαγγέλματα τίποτα δεν μπορεί να λυθεί. Οπότε θεωρώ την εν λόγω διάταξη κενή περιεχομένου και αναγόμενη σε εποχές έντονης προσωπολατρείας και συμβολολαγνείας, όταν περίμενε ο λαός τον Μονάρχη, ως …ημίθεη πατρική φιγούρα, να καταδεχτεί να του απευθύνει το λόγο!
Κι όμως, κύριε Σαρρή, όσο κι αν εσείς τις κάνατε ειρωνικά… οι παραπάνω ερωτήσεις που θέσατε έχουν απάντηση σοβαρότατη και είναι ΝΑΙ.
Αυτόν ακριβώς το ρόλο έχει ο ΠτΔ και αυτή είναι η ιστορική καταβολή του ρόλου του. Όπως κάποτε ήταν ο Μονάρχης, τώρα είναι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Δε μπορώ να καταλάβω γιατί αυτό πρέπει να μας τρομάζει, εξάλλου το συγκεκριμένο μονομελές όργανο του πολιτεύματος αποτελεί το αρχέτυπο του Έλληνα πολίτη: πού είναι το κακό λοιπόν να εμπνέει κάπου κάπου πατριωτικό ενθουσιασμό;
Σίγουρα με «λόγια και διαγγέλματα τίποτα δε μπορεί να λυθεί», αλλά θα μπορούσε να είναι ένα αρχικό σημείο αναφοράς αποφάσεων ή σοβαρού διαλόγου. Κανείς δε μίλησε για μυθικές προεκτάσεις των λεγόμενών του. Ο ΠτΔ είναι ο πρώτος πολίτης, όχι κάποιος… ημίθεος!
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι ο “ρυθμιστής του πολιτεύματος”: είναι το πρόσωπο που δίνει τις εντολές σχηματισμού κυβέρνησης, τις διερευνητικές εντολές κλπ.
Μπορεί η ιστορική καταβολή του να είναι αυτή που περιγράψατε αλλά σήμερα δεν νομίζω να λειτουργεί έτσι. Κατά την ταπεινή μου άποψη ούτε και θα έπρεπε να λειτουργεί έτσι, καθώς αυτό προϋποθέτει έναν προσανατολισμό των πολιτών σε πρόσωπα-σύμβολα-τύπους αντί σε δημοκρατικές διαδικασίες και σε ουσιαστικές επιλογές πολιτικής.
Τα “πρώτος πολίτης” και “αρχέτυπο” φοβάμαι πως είναι επικοινωνιακοί όροι χωρίς ουσιαστικό αντίκρυσμα. Ο Παπούλιας πχ θα ήταν ένας απόμαχος πολιτικός εξαιρετικά περιορισμένου βεληνεκούς αν δεν τον επιστράτευαν. Επίσης, ο Σαρτζετάκης δύσκολα θα θεωρούνταν “αρχέτυπο” πολίτη.
Ο «ρυθμιστής του πολιτεύματος» μεταξύ των κλπ που δίνετε, δεν έχει και το δικαίωμα διαγγελμάτων, πάντα με βάση την ερμηνεία του Συντάγματος; Μάλιστα έτσι όπως καταλαβαίνω εγώ το άρθρο 44 ο Πρωθυπουργός (ΠτΚ) πρέπει απλά να τα εγκρίνει, όχι να τα συγγράψει. Δηλαδή τα Διαγγέλματα δεν είναι σαν τα Προεδρικά Διατάγματα.
Όσο για το ποιός είναι πραγματικός εντολοδόχος στην πολιτική σκηνή με το παρόν Σύνταγμα έχω τις αμφιβολίες μου…
Μα γιατί κάποιος που υποστηρίζει αυτόν τον πιο καθοριστικό ρόλο του ΠτΔ στις δημοκρατικές διαδικασίες του τόπου (πχ μέσω των διαγγελμάτων ή δημοψηφισμάτων) απαραίτητα κολλάει σε προσωπολατρεία, συμβολολαγνεία ή τυπικότητες και όχι στις ουσιαστικές επιλογές πολιτικής, όπως λέτε εσείς;
Γιατί να είναι απροσανατολιστικός ο ρόλος του «ρυθμιστή του πολιτεύματος» στη ρύθμιση του πολιτεύματος, που εν τέλει γίνεται έμμεσα απ’το νομοθετικό σώμα και την κυβέρνηση; Γιατί ο ΠτΔ πρέπει να είναι απλά ένας παππούλης που να χαιρετά παιδάκια ή να χειροκροτά στις παρελάσεις;
Γιατί- εν τέλει- να έχουμε καταφέρει μετά από 2 αναθεωρήσεις, να μειώσουμε την όποια δύναμη ή αξία είχε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας προς έναν πανίσχυρο και συγκεντρωτικό Πρωθυπουργό, που εμμέσως ορίζει τους πάντες και τα πάντα;
Είναι χωρίς ουσιαστικό αντίκρυσμα όπως έχουμε καταντύσει τον αρχηγό του κράτους σήμερα. Αυτό είναι ένα παραδεκτό πλεονέκτημα των μοναρχιών (Αγγλία, Ιαπωνία, κλπ) και εκείνων των προεδρευόμενων ή προεδρικών χωρών που ο ΠτΔ κάπου κάπου μιλάει (ΗΠΑ, Ιταλία, κλπ).
Κακοί Πρόεδροι της Δημοκρατίας είναι δυνατόν να υπάρχουν όπως υπήρχαν και κακοί Μονάρχες. Το πρόβλημα στην Ελλάδα είναι ακόμα πιο μεγάλο εξαιτίας της έμμεσης, ουσιαστικά «σικέ», διαδικασίας εκλογής του ΠτΔ όπου μπαίνει ο άνθρωπος που κυβέρνηση και αξιωματική αντιπολίτευση ξέρουν ότι δεν θα τους ενοχλήσει.
Αν η διαδικασία εκλογής ήταν άμεση ο κόσμος θα ψήφιζε τον άνθρωπο που του αξίζει…
Το δικαίωμα του ΠτΔ να απευθύνει διαγγέλματα δεν εντάσσεται στις ρυθμιστικές τού πολιτεύματος αρμοδιότητές του. Αποτελεί κατάλοιπο άλλων εποχών και θα μπορούσε να λείψει χωρίς να στοιχίσει το παραμικρό στη λειτουργία του πολιτεύματος.
Καταλαβαίνω τον προβληματισμό για την ανάγκη (;) ενίσχυσης των εξουσιών του Προέδρου. Ουδέποτε όμως είχα φανταστεί τα διαγγέλματα μέσα στις ενισχυτέες “εξουσίες”. Με διαγγέλματα δεν ασκείται πολιτική, ούτε ελέγχεται η Κυβέρνηση ή το νομοθετικό έργο. Ούτε η αξιοποίηση ή η διεύρυνση της σχετικής δυνατότητας θα έκανε πιο “καθοριστικό” το ρόλο του ΠτΔ. Επιμένω να το θεωρώ μια εντελώς επουσιώδη, παρωχημένη και αναχρονιστική αρμοδιότητα. Προφανώς διαφωνούμε.
Τα δημοψηφίσματα είναι εντελώς άλλο κεφάλαιο.
Όπως και η εκλογή του ΠτΔ.
Πολιτείες λειτουργούν μια χαρά και υπό Προεδρική Δημοκρατία, όπου οι ρόλοι του Πρωθυπουργού και του Προέδρου ταυτίζονται. Η εναλλακτική θα μπορούσε να είναι ένα εξουσιαστικό δίπολο (δεν ξέρω αν ταιριάζει στην Ελλάδα) με έναν ενισχυμένο Πρόεδρο, αντίβαρο στην κυβερνητική δύναμη. Βιώνουμε την ενδιάμεση εκδοχή, με έναν Πρόεδρο κατά πολύ διακοσμητικό και συμβολικό. Συμφωνώ μαζί σας ότι είναι η χειρότερη επιλογή. Ανούσια, δαπανηρή και καμιά φορά γελοία. Αν ο ΠτΔ έβγαινε κιόλας, ως άλλος Βασιλεύς, και απευθυνόταν στο λαό του (να του πει τι, ακόμα δεν έχω καταλάβει) θα ήταν, κατά την άποψή μου, ακόμα πιο γελοία.
Άσε που έχουμε τον Χριστόδουλο για τέτοιες δουλειές!!!
Να είχαμε κατάχρηση του θεσμού των διαγγελμάτων στη χώρα μας, να πω πως ναι- κι εκ του ασφαλούς- δεν θα λείψει τίποτα απ’τη λειτουργία του πολιτεύματος. Αλλά στη συγκεκριμένη περίπτωση δε μπορούμε να βγάλουμε το παραπάνω συμπέρασμα. Με την ίδια λογική ένα σωρό άλλες τυπικές υπογραφές του ΠτΔ θα μπορούσαν να περάσουν σ’ένα άλλο πρόσωπο (πχ Πρόεδρο της Βουλής ή ΣτΕ) χωρίς να αλλάξει τίποτα ουσιαστικά για τους πολίτες.
Δεν ξέρω αν είναι κατάλοιπο άλλης εποχής, αλλά ακόμα και στις πιο σύγχρονες και μοντέρνες δημοκρατίες ο θεσμός της ομιλίας του αρχηγού του κράτους (έστω μια φορά τον χρόνο) προβλέπεται. Φυσικά, εμείς οι Έλληνες ξέρουμε πάντα καλύτερα…
Αυτός είναι ο προβληματισμός μου για την υπάρχουσα κατάσταση. Ότι για την ώρα δεν υπάρχει αυτό το αντίβαρο, κι αν υπήρχε κάποτε, με τις αναθεωρήσεις εξαλείφθηκε σχεδόν πλήρως.
Δε μπορώ να καταλάβω γιατί ένα “State of the Union” στα ελληνικά θα ήταν γελοίο. Κύριε Σαρρή, όχι ως άλλος Βασιλεύς, αλλά ναι ως αρχηγός του κράτους που αντιπροσωπεύει την εθνική ενότητα.
Χεχ, εδώ πάω πάσο!!
Αλλά οι θεσμικές του αρμοδιότητες δεν προβλέπονται απ’το Σύνταγμα οπότε δεν έχουμε και λόγο να το συζητήσουμε σ’αυτό το ιστολόγιο.
Σχολιάστε