Προσχέδιο για ένα ριζικά νέο Νόμο Πλαίσιο για τα πανεπιστήμια
Θέμης ΛαζαρίδηςΌπως είναι γνωστό, το ΥΠΕΠΘ κατέθεσε τον περασμένο Ιούνιο ένα προσχέδιο νόμου για τα πανεπιστήμια βασισμένο στις προτάσεις της επιτροπής του ΕΣΥΠ. Η γνώμη του γράφοντος, και πολλών άλλων συναδέλφων (βλ. άρθρο στο Κέρδος της 21 Ιουλίου), είναι ότι το προσχέδιο αυτό είναι σαφώς στη σωστή κατεύθυνση. Θα ήταν καλό επομένως να ψηφιστεί το συντομότερο δυνατό, ενδεχομένως με κάποιες τροποποιήσεις. Όμως ας μην έχουμε την ψευδαίσθηση ότι θα λύσει όλα τα προβλήματα των πανεπιστημίων. Χρειάζονται πολύ πιό ριζικές αλλαγές.
Σε μιά προσπάθεια να σκιαγραφήσω τις αλλαγές που κατά τη γνώμη μου χρειάζονται, συγκρότησα ένα εναλλακτικό προσχέδιο που ενσωματώνει πολλές θετικές διατάξεις του προσχεδίου του ΥΠΕΠΘ αλλά πηγαίνει πιό βαθιά αλλάζοντας ριζικά τον τρόπο διοίκησης των πανεπιστημίων. Εν περιλήψει προτείνεται: η μετατροπή των ιδρυμάτων σε ΝΠΙΔ, η εποπτεία τους από Συμβούλια Επιτρόπων προτεινόμενα από την κυβέρνηση με έγκριση αυξημένης πλειοψηφίας της Βουλής, μεταφορά πολλών δικαιοδοσιών στα ίδια τα πανεπιστήμια (όπως ο καθορισμός του τρόπου εισαγωγής φοιτητών, όροι φοίτησης, κτλ), επιλογή των πρυτάνεων από το Σ.Ε., αλλαγή τρόπου εκλογής αντιπρυτάνεων και κοσμητόρων, μηχανισμοί διασφάλισης της αξιοκρατίας σε εκλογές και προαγωγές, κώδικας δεοντολογίας φοιτητών και καθηγητών, πειθαρχικές διατάξεις, αλλαγή της έννοιας του «ασύλου», κανόνες για τη λειτουργία των φοιτητικών συλλόγων, μείωση της φοιτητικής συμμετοχής σε λογικά επίπεδα, αξιολόγηση συγγραμμάτων, κτλ.
Το κείμενο βρίσκεται εδώ. Σχόλια μπορούν να κατατεθούν δημόσια στο φόρουμ διαλόγου του GreekUniversityReform.
Ελπίζω το κείμενο αυτό να συμβάλλει στην έναρξη ενός ουσιαστικού και παραγωγικού διαλόγου που θα μπορούσε να καταλήξει σε 1-2 χρόνια σε μιά ριζική αλλαγή του τοπίου της ανώτατης εκπαίδευσης στη χώρα μας.
7 σχόλια στο “Προσχέδιο για ένα ριζικά νέο Νόμο Πλαίσιο για τα πανεπιστήμια”
Ο σωστός σύνδεσμος για το προτεινόμενο προσχέδιο είναι greekuniversityreform.org/ProsxedioGiaRizikaNeoNomoPlaisio.pdf
Πιστεύω πως από το άρθρο 8 ως το τέλος το προσχέδιο που προτείνεις πιάνεται με λεπτομέρειες. Μικρονομοθετείς δηλαδή (κατά το micromanaging). Τα πανεπιστήμια, ως συνταγματικώς αυτοδιοικούμενα ιδρύματα, μπορούν να καταρτίσουν εσωτερικούς κανονισμούς όπως προτείνεις που να ρυθμίζουν τα ζητήματα τα οποία αναλύεις στα άρθρα 8-τέλος.
Το προσχέδιο δεν αναφέρει πουθενά ποιές βασικές ποιοτικές προδιαγραφές οφείλει να πληροί ένα ίδρυμα προκειμένου να λειτουργεί ως πανεπιστήμιο και να χορηγεί πτυχία και τίτλους. Επίσης το προσχέδιο πραγματεύεται δημόσια πανεπιστήμια αδιαφορώντας για τα ιδιωτικά τα οποία είναι ζήτημα χρόνου να έρθουν.
Αυτά σε πρώτη και βιαστική ανάγνωση. Το προσχέδιό σου κάνει χρήση της λέξης “ποιότητα” 5 φορές κι αυτό είναι καλό (σε σύγκριση με αυτό της Γιαννάκου).
Εχθρός του καλού, το καλύτερο…
Ήδη η μορφή διακυβέρνησης των ΑΕΙ που προτείνει ο Λαζαρίδης είναι ριζικά νέα σε σχέση με το παρελθόν. Είναι ώριμοι οι καιροί για μια αξιοκρατική λειτουργία των πανεπιστημίων με βάση μόνο τον εσωτερικό κανονισμό;
Ας δούμε πρώτα τα ιδρύματα να διαπρέπουν στις αξιολογήσεις του 3374/05 και μετά ας καταργηθούν γενικότερα οι νόμοι-πλαίσια των πανεπιστημίων, πέραν των σημείων της διασφάλισης ποιότητας.
Απαραίτητο βήμα πριν οποιαδήποτε ριζική αλλαγή του Νόμου-Πλαισίου είναι η μεταρρύθμιση του Άρθρου 16 του Συντάγματος (όπως είναι γνωστό). Βρήκα ενδιαφέρουσα την θέση του Στέφανου Μάνου.
Παραθέτω:
Από 470 λέξεις σε 119! Το «λακωνίζειν εστί φιλοσοφείν»…
Η κατάθεση προτάσεων για το μέλλον της παιδείας, και μάλιστα από μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας, συμβάλλει στην ανάπτυξη του σχετικού διαλόγου και είναι πάντοτε θετική. Σε κάθε περίπτωση, ωστόσο, οι προτάσεις πρέπει να κινούνται εντός των πλαισίων που καθορίζονται από το Σύνταγμα και την ελληνική πανεπιστημιακή πραγματικότητα. Όπως ακριβώς δεν μπορούμε να γκρεμίσουμε και να ξαναχτίσουμε τα κτίρια όλων των Σχολών σε μια νύχτα, έτσι δεν μπορούμε και να ανατρέψουμε πλήρως το κανονιστικό πλαίσιο λειτουργίας τους χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη έναν και πλέον αιώνα ιστορικής διαμόρφωσης των χαρακτηριστικών της ελληνικής πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.
Βασικό χαρακτηριστικό αυτής είναι το αυτοδιοίκητο των πανεπιστημίων και στο σημείο αυτό θέλω να σταθώ. Λογικό στοιχείο της έννοιας της αυτοδιοίκησης είναι η εκλογή των διοικητικών αρχών από τα ίδια τα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας. Οποιαδήποτε διαδικασία διορισμού, όσο ανεξάρτητη και αντικειμενική και αν είναι, αναιρεί την ίδια την έννοια της αυτοδιοίκησης και άρα κείται εκτός συνταγματικής νομιμότητας και ελληνικής ακαδημαϊκής παράδοσης. Οτι ο τρόπος εκλογής των διοικητικών οργάνων χρήζει αλλαγών είναι προφανές και, στο σημείο αυτό, ο νέος νόμος-πλαίσιο κινείται στο σωστό δρόμο. Αλλά η πρόταση για πλήρη κατάργηση της αυτοδιοίκησης βρίσκεται εκτός ελληνικής πραγματικότητας και δεν μπορεί να γίνει δεκτή. Ο προτεινόμενος από το Προσχέδιο τρόπος διορισμού ανταποκρίνεται ίσως στο αμερικανικό μοντέλο του πανεπιστημίου που λειτουργεί ως ίδρυμα-καταπίστευμα και διοικείται από ένα ανεξάρτητο συμβούλιο τεχνοκρατών που σκοπό έχει την ορθή οικονομική διαχείριση των χορηγιών κλπ. Αυτό όμως δεν έχει καμία σχέση με το ελληνικό μοντέλο του δημόσιου πανεπιστημίου (ούτε και με το ευρωπαϊκό γενικότερα εξ όσων γνωρίζω).
Και γενικότερα το προτεινόμενο μοντέλο περιλαμβάνει μια σειρά από επιτροπές και συμβούλια που, στην ελληνική πραγματικότητα, δεν είναι δυνατό να λειτουργήσουν χωρίς γραφειοκρατικές επιπλοκές και βόλεμα ημετέρων.
Ήδη ο νόμος-πλαίσιο, όπως ψηφίστηκε είναι σε πολλά σημεία του αντισυνταγματικός, πάσχει από πληθώρα αντιφάσεων και είναι εν πολλοίς ανεφάρμοστος. Ας σταματήσουμε, λοιπόν, για λίγο να συζητάμε για ριζικές μεταρρυθμίσεις εκ του μηδενός και ας ασχοληθούμε με τη βελτίωση των δομών της υπάρχουσας πανεπιστημιακής παιδείας, η οποία δεν είναι και τόσο άσχημη όσο συνηθίζουμε ενίοτε να την παρουσιάζουμε.
Η έννοια της «αυτοδιοίκησης» είναι ασαφής. Παραπέμπω στο εξής άρθρο
http://greekuniversityreform.wordpress.com/2006/12/04
Αν «αυτοδιοίκηση» σημαίνει εκλογή της διοίκησης από την πανεπιστημιακή κοινότητα, τότε κανένα αμερικανικό πανεπιστήμιο δεν είναι αυτοδιοικούμενο. Το ίδιο μάλλον ισχύει και για τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, αφού σε πολλά, ίσως σε όλα, ο πρύτανης επιλέγεται από συμβούλιο στο οποίο συμμετέχουν εξωτερικά μέλη:
http://greekuniversityreform.wordpress.com/2007/02/26
Καλό θα ήταν να απαλειφθεί αυτή η ασάφεια από το άρθρο 16 του συντάγματος.
Όσο για την ελληνική παράδοση, ο προηγούμενος νόμος πλαίσιο του 1932 όριζε ότι για τον αντιπρύτανη εκλέγονται δύο ονόματα με ξεχωριστές ψηφοφορίες και ο υπουργός παιδείας διορίζει τον έναν από αυτούς (ο αντιπρύτανης γίνεται αυτόματα πρύτανης τον επόμενο χρόνο). Άρα και στο παλιό σύστημα υπήρχε παρέμβαση της κυβέρνησης.
Γενικότερα, η νοοτροπία ότι οποιεσδήποτε αλλαγές πρέπει να κινούνται μέσα στα πλαίσια της «ελληνικής παράδοσης» ή της «ελληνικής πραγματικότητας» είναι συνταγή για διαιώνιση της μιζέριας. Η κατάσταση στα ελληνικά πανεπιστήμια είναι ΑΘΛΙΑ. Το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο έχει αποτύχει και οφείλουμε να το αλλάξουμε ριζικά αξιοποιώντας τη διεθνή εμπειρία.
Η εκλογή των διοικητικών αρχών από τους ίδιους τους αυτοδιοικούμενους αποτελεί βασικό εννοιολογικό στοιχείο του όρου αυτοδιοίκηση – τόσο στα πανεπιστήμια όσο και οπουδήποτε αλλού. Μια χώρα, της οποίας την κυβέρνηση διορίζει άλλο κράτος, δεν είναι ανεξάρτητη, αλλά αποτελεί προτεκτοράτο. Όταν οι νομάρχες διορίζονταν από την κυβέρνηση μιλούσαμε για αποκεντρωμένη διοίκηση – για δεύτερο βαθμό τοπικής αυτοδιοίκησης άρχισε να γίνεται λόγος όταν πλέον οι νομάρχες άρχισαν να εκλέγονται από τους κατοίκους του νομού.
Δε νομίζω οτι είναι ασαφής η έννοια όπως περιέχεται στο Σύνταγμα, γιατί οι συνταγματικές έννοιες δεν ερμηνεύονται κατά το δοκούν και εκ του μηδενός κάθε φορά, αλλά με βάση την ιστορική τους εξέλιξη και το περιεχόμενο που προσδίδουν σε αυτές διαχρονικά οι ερμηνευτές και εφαρμοστές του συνταγματικού κειμένου. Με αυτόν τον τρόπο είναι εφικτή η προοδευτική προσαρμογή του Συντάγματος στις απαιτήσεις κάθε εποχής χωρίς όμως ριζικές ανατροπές που θα οδηγούσαν σε κατάλυση των συνταγματικών επιταγών όχι με αναθεώρηση αλλά δια της ερμηνείας. Η σταδιακή απεμπλοκή της κυβέρνησης από την εκλογή των πρυτανικών αρχών σηματοδοτεί ακριβώς αυτή την πορεία στην έννοια της αυτοδιοίκησης.
Εξάλλου, η νοοτροπία οτι μπορούμε να μεταμοσχεύσουμε χειρουργικώς οποιοδήποτε (επιτυχημένο, έστω) θεσμό από μια άλλη χώρα στην ελληνική κοινωνία είναι συνταγή για σίγουρη αποτυχία. Εάν ο οργανισμός του ασθενή δεν είναι συμβατός με τον οργανισμό του δότη, το μόσχευμα θα απορριφθεί. Τουλάχιστον, έτσι λέει η χειρουργική. Έτσι λέει και η λογική. Τα πανεπιστήμια στην Αμερική είναι ΤΕΛΕΙΩΣ διαφορετικά από τα ελληνικά. Το ίδιο και η κοινωνία και η οργάνωση της οικονομίας γενικότερα. Είναι άλλο πράγμα η αξιοποίηση της διεθνούς εμπειρίας και άλλο η συνολική μεταφορά θεσμών και τρόπων σκέψης.
Και μένα για παράδειγμα με ενθουσιάζει να βλέπω τη Βραζιλία να παίζει φουλ επίθεση επί 90 λεπτά, αλλά αν πας να εφαρμόσεις το ίδιο σύστημα στην Εθνική Ελλάδος, πολύ απλά θα φας 5 γκολ και μετά το μισάωρο οι παίκτες θα σέρνονται, γιατί άλλο Ροναλντίνιο και Κακά και άλλο Καραγκούνης και Γκέκας. Κι όμως μπορείς να πάρεις το Εuro και με αυτούς τους παίκτες αρκεί να βρεις ποιο σύστημα τους ταιριάζει. Αυτό λέγεται επιτυχημένο μάνατζμεντ και δεν αποτελεί διαχείριση της μιζέριας. Και – σε αντίθεση με το ποδόσφαιρο – στην παιδεία δεν έχουμε ούτε χρόνο ούτε αντοχές για περιττούς πειραματισμούς.
Θέμης:
Στέργιος:
κε Κοφίνη, προσπαθώ να καταλάβω ποιες είναι οι διαφορές μεταξύ εμπαίδωσης ποδοσφαιρικής δεξιότητας απο εκκολαπτόμενο ποδοσφαιριστή και εμπαίδωσης δεξιότητας στα Μαθηματικά η στη Χημεία κλπ από έναν εκκολαπτόμενο μηχανικό η (θετικό)επιστήμονα ας πούμε.
Γιατι ναι μεν τα συστήματα και οι κουλτούρες είναι διαφορετικα/ές αλλα η Υλη για Θετικές Επιστήμες, Επιστήμες Υγείας, Πολυτεχνεία είναι παγκοσμιοποιημένα επι το πλείστον.
Το ιδιο και οι Εφαρμογές τους.
{Δεν είναι το ιδιο για Νομική ή Γλώσσα, Λογοτεχνία, θα μου πείς}
H παράδοση και τα raw models των παιδιών αλλάζουν.
Η μήπως δεν εχουμε παράδοση στις Θετικές Επιστήμες στην Ελλάδα?
{Οχι πολύ, μετά την Αναγέννηση θα μου πείς}
Εκείνο που ηθελα να πώ είναι, στα Τμήματα Ελληνικών Πανεπιστημίων που βασίζονται κυρίως ( η μόνο) σε Θεωρία (η Μαθηματικά) το επίπεδο δεν είναι κακό.
Απλά οι υποδομές, το look and feel του Πανεπιστημίου και του ΤΕΙ είναι τόσο φρικαλέα (η ειναι κλειστά συνέχεια) που τα παιδιά δεν κάθονται πολλές ωρες εκει, εκτός αν εχουν μεγάλο κίνητρο και θέληση. Προτιμούν συνήθως τη καφετέρια η τη διαδήλωση.
Οπότε δεν παρακολουθούν τη Θεωρία. Απλά εμφανίζονται στη Τελική Εξέταση.
{Μερικοί δε, εργάζονται ταυτόχρονα, οπότε άστα να πάνε}
Ασε που ακόμη και στα (εφαρμοσμένα) Μαθηματικά, τη σήμερον, χρειάζεσαι εργαστηριακή δουλειά, δεν βγαίνει με ..ξερή Θεωρία μόνο.
Τα Τμήματα τώρα που είναι και εργαστηριακά, εε εκεί γίνεται ο χαμός.
Σύγκρινε τα Εργαστήρια, ας πούμε, σε ένα Τμήμα Μηχανολόγων ενός Ελληνικού πολυτεχνείου με ενός Γερμανικού..
Η τα Εργαστήρια ενός Τμήματος Πληροφορικής (η Χημείας) ελληνικού πανεπιστημίου με ένα της Καλιφόρνιας.
Να δούμε ποιος εχει περισσότερες πιθανότητες να εμπαιδώσει καλύτερα.
Και αν όπως (λένε ότι)θέλουν οι φοιτητές μας πετάξουμε ΟΛΕΣ τις ετερείες από τα πανεπιστήμια και αρνηθούμε πασα Δωρεά και βασιστούμε αποκλειστικά στο ..ελληνικό κράτος να μας φτιάξει γαμάτα εργαστήρια,
που μας βγάζει αυτή η κατάστασις?
Στον αγύριστο νομίζω.
Η μήπως θα αλλάξουμε το καπιταληστικό(sic) σύστημα “εν μία νυχτί” αν κρατήσουμε τα ελληνικά πανεπιστήμια ΚΛΕΙΣΤΑ για καμμιά 8 χρόνια μέχρι να φύγουν ο Κώστας και ο Γιώργος από τη Πολιτική Σκηνή.
{και να έρθουν ο Αλέκος και η Αλέκα}
Σχολιάστε